Monety.Banknoty.pl 

| MENU | POCZTA | KONTAKT |   

 Szukasz skarbów?   Startuj
z Monety.Banknoty.pl
     

Cofnij

Wczesnośredniowieczne skarby z Kalisza i okolic

Na szlaku bursztynowym łączącym Rzym z północą Europy, na którym leżał Kalisz - jeden z ówczesnych ośrodków handlowych, za surowce i niewolników płacono głównie kruszcem srebrnym w postaci denarów. Potwierdzona znaleziskami skarbów obecność monet na terenie Kalisza i okolic, datuje się więc od czasów rzymskich.
       Miasto zachowało istotne znaczenie w tranzycie handlowym w średniowieczu i po czasy nowożytne, co potwierdzają liczne znaleziska monet polskich i obcych, a także innych przedmiotów kruszcowych. Skarby umieszczane w glinianych naczyniach, dla zabezpieczenia ich - głównie w chwilach zagrożenia lub z pobudek kultowych, zakopywane były w ziemi.
      Duże nasycenie depozytów kruszcowych w rejonie Kalisza we wczesnym średniowieczu łączyć należy z funkcjonowaniem grodu i osady targowej na Zawodziu. Ich powstanie w X wieku na skrzyżowaniu szlaków komunikacyjnych biegnących z Niemiec na Ruś oraz znad Bałtyku do Czech, Moraw i Węgier, osiągnęło swoją świetność w XI - XIII wieku. W tym okresie bowiem Kalisz był jednym z najważniejszych ośrodków państwa wczesnopiastowskiego, grodem kasztelańskim, siedzibą władzy książęcej i kościelnej.
      Okres wczesnego średniowiecza charakteryzuje się występowaniem prawie wyłącznie monety srebrnej znajdowanej w skarbach, często łącznie z ozdobami, m. in. w postaci kolczyków, naszyjników, kabłączków skroniowych, kaptorg i lunul oraz ze złomem srebrnym. Pod względem znalezisk monetarnych ten przedział czasu można podzielić na 3 okresy, które w skali ziem polskich poprzedza prawie zupełny brak depozytów kruszcowych. Łączyć to należy z funkcjonowaniem gospodarki naturalnej, nie wymagającej obrotu pieniężnego. Przełomem w tej dziedzinie stał się od IX wieku napływ dirhemów - srebrnych monet arabskich, ważących około 3 gramów. Ich dominacja w skarbach trwała do połowy X wieku. Do Wielkopolski tego typu pieniądz napływał przez Pomorze ze Skandynawii, która utrzymywała intensywne kontakty ze światem mułzumańskim. Odzwierciedleniem ich występowania w rejonie Kalisza są skarby z Piwonic i Psar. Z pierwszego naukowcom udało się pozyskać 15 dirhemów, wybitych w mennicach w Samarkandzie i Asz - Szasz na przełomie IX i X wieku. Większość takich monet była celowo dzielona przy drobnych transakcjach ze względu na ich dużą wartość nabywczą. Co za nie można było kupić? Źródła mówią, że 40 dirhemów kosztowała krowa a koń 80.
      Z jednej stronie wyczerpywanie się zasobów kruszcowych krajów arabskich a z drugiej odradzanie się mennictwa zachodnioeuropejskiego, opartego na reformach Karola Wielkiego oraz odkrycie ogromnych złóż srebra w górach Harzu około 965 roku, zapoczątkowały następny okres obiegu pieniężnego na ziemiach polskich. Na miejsce arabskich dirhemów zaczęły napływać denary wagi ponad 1 grama, przede wszystkim z Niemiec, Czech i Węgier. Pierwszoplanową rolę odegrały monety bite we wschodniej Saksonii, głównie w Magdeburgu, Gittelde i Quedlinburgu. Ich produkcja przeznaczona była na handel z krajami słowiańskimi, czego przykładem są krzyżówki i denary z imieniem Ottona i Adelajdy. Ówczesne źródła mówią, że w X wieku niewolnik kosztował 240 denarów, miecz ze skórzaną pochwą 150 a krowa 90.
      Z tego okresu pochodzi największa liczba skarbów wczesnośredniowiecznych monet z rejonu Kalisza. Można do nich zaliczyć zespoły z Brończyna, 3 z Kalisza, 2 z Ołoboku oraz z Majkowa, Sieroszewic i prawdopodobnie ze Zbierska. Wszystkie charakteryzują się przewagą monet niemieckich, czasem towarzyszą im denary angielskie, czeskie, duńskie, węgierskie i włoskie. W skarbach z tego okresu zaczynają się pojawiać pierwsze polskie emisje monetarne, których bicie zapoczątkował Mieszko I i na większą skalę kontynuował Bolesław Chrobry. Stanowiły one jednak mały procent obiegu pieniężnego, ich bicie miało głównie charakter prestiżowy, ze względu na brak rodzimych złóż srebra. W 2 depozytach z Kalisza oraz Majkowa znanych jest kilka denarów Bolesława I, m. in. z inskrypcją Princes Polonie. W latach 90-tych Muzeum Okręgowe Ziemi Kaliskiej pozyskało fragment skarbu, znalezionego prawdopodobnie w Rajskowie (wieś w pobliżu kaliskiego Starego Miasta, po drugiej stronie Prosny). Zawierał on m. in. zupełnie unikatowy denar Chrobrego ze strzałką na awersie i krzyżem patriarchalnym na rewersie, nie znany w żadnej kolekcji od ponad 150 lat.
      Ostatni okres obiegu pieniądza w Polsce wczesnośredniowiecznej rozpoczął się od panowania Bolesława Śmiałego, za którego czasów produkcja mennicza wzrosła do nieznanych wcześniej rozmiarów. Rodzime monety zaczęły w większych proporcjach uczestniczyć w obiegu monetarnym, powodując częściowe wyparcie monet obcego pochodzenia. Z tych czasów znamy skarb z Ogorzelczyna (miejscowość położona obecnie w województwie konińskim) i ze Słuszkowa, datowany na rok 1100, jeden z największych znalezisk pieniądza z ziem polskich, unikatowy ze względu na zawartość ponad 12500 denarów krzyżowych, częściowo bitych prawdopodobnie w Polsce oraz zbiór niezmiernie rzadkich 117 monet Sieciecha, palatyna Władysława Hermana. Jest to ostatni chronologicznie znany depozyt wczesnośredniowieczny z rejonu Kalisza.
      Mimo dużego rozkwitu tego ośrodka w XII i XIII wieku oraz istnienia mennicy za czasów panowania Mieszka Mieszkowica nie udało się zadokumentować żadnego skarbu ze schyłku wczesnego średniowiecza. Choć niewykluczone, że jakieś depozyty z tego czasu i nie tylko, odkryte uległy zniszczeniu czy rozproszeniu, jak ten z Rajskowa(?). Wartość naukowa pojedynczych monet bez kontekstu stratygraficznego i lokalizacji jest o wiele mniejsza niż w przypadku całych zespołów.
      Niektóre ze wspomnianych skarbów znajdują się w Muzeum Okręgowym Ziemi Kaliskiej, w tym najbardziej interesujący ze Słuszkowa.

Spis ilustracji:

    1. Denar Sieciecha ze skarbu w Słuszkowie, jedyna "pewna" polska "krzyżówka" z końca XI wieku
    2. Denar krzyżowy z krzyżem prostym na awersie i krzyżem kawalerskim na rewersie; II połowa XI wieku, bita w Saksonii lub Polsce
    3. Denar krzyżowy ze skarbu w Ogorzelczynie, z pastorałem na awersie i krzyżem kawalerskim na rewersie; Saksonia lub Polska, II połowa XI wieku

    Adam Kędzierski, Leszek Ziąbka

Cofnij

 

 

Ostatnia aktualizacja 11 kwietnia 2003 r.   Wszystkie prawa zastrzeżone..