Falsyfikaty monet - Odlewy jeszcze ciepłe...

MONETY POLSKIE - HISTORIA NIECO INNA NIŻ WSZYSTKIE

Na prośbę Pana Piotra Jabłońskiego podjąłem się przedstawienia historii polskich monet na łamach tego serwisu.
Istnieje wiele opracowań tego tematu. Wszystkie w tradycyjnym układzie chronologicznym. Nie sądzę, żeby to była najodpowiedniejsza dla przeciętnego kolekcjonera forma. Trudno oczekiwać, aby serwis monety.banknoty.pl miał być źródłem informacji dla profesjonalistów i bardzo zaawansowanych kolekcjonerów. Myślę, że trafiają tu przede wszystkim kolekcjonerzy początkujący i ci, którzy przechodzą na wyższy etap hobby - nie wystarcza im już gromadzenie monet, a odczuwają potrzebę posiadania wiedzy o monetach.
Niemal wszyscy z nas, kolekcjonerów monet, zaczynali od własnej portmonetki - od monet będących w obiegu w czasie, gdy ich hobby raczkowało. Dopiero później, stopniowo kolekcje rozrastają się o okazy coraz starsze. Nie widzę więc sensu w rozpoczynaniu tego cyklu od pierwszych Piastów. Zacznę od monet najnowszych.

MONETY PODENOMINACYJNE

Wszystkie polskie monety, którymi płacimy dziś w sklepach zostały wybite (wyprodukowane) w mennicy warszawskiej. Denominację, po której 10.000 "starych" złotówek przeistoczyło się w jedną nową złotówkę przeprowadzono 1 stycznia 1995 roku. Na monetach z portmonetki widzimy jednak daty od roku 1990. Dlaczego? Czy wiecie ile monet trzeba było przygotować, żeby rynek mógł sprawnie funkcjonować?
Proszę zobaczyć na poniższą tabelę:

	1 grosz	2 grosze	5 groszy	10 groszy	20 groszy	50 groszy	1 złoty	2 złote	5 złotych
1990	29,14	34,40	70,24	43,06	25,10	29,15	20,24	---	---
1991	79,00	97,41	171,04	123,16	75,40	99,12	60,08	---	---
1992	362,00	157,00	103,78	210,00	106,10	116,00	102,24	---	---
1993	80,78	---	20,28	80,24	---	---	20,90	---	---
1994	---	---	---	---	---	---	69,95	79,64	112,89
1995	102,28	---	---	---	---	101,60	99,74	122,88	---
1996	---	---	---	---	29,74	---	---	---	52,94
1997	103,08	92,40	---	---	59,75	---	---	---	---
1998	257,64	154,84	93,47	62,69	52,50	---	---	---	---
1999	203,97	187,90	99,02	47,04	25,98	---	---	---	---
2000	210,10	94,50	75,60	104,06	52,13	---	---	---	---
2001	210,00	84,00	67,36	62,82	41,98	---	---	---	---
2002	240,00	83,91	67,20	10,50	10,50	---	---	---	---
2003	???	---	---	---	---	---	---	---	---

Nakłady podałem w milionach sztuk. Do roku 1995 wybito więc łącznie prawie 3 miliardy monet! To musiało trwać.
Przy okazji zwracam uwagę na potencjalne rzadkości: złotówki 1990 i 1993 (ta ostatnia z niewiadomych powodów bardzo rzadko trafia się w obiegu, rzadziej, niż wynikało by to z wysokości nakładu), 5 groszy 1993 oraz 10 i 20 groszy 2002.
Jeszcze jedna uwaga (wskazówka) dla kolekcjonerów. Stopy zastowane do produkcji nowych monet są mało odporne na uszkodzenia mechaniczne - szczególnie jasny miedzionikiel MN25, z którego wybito monety od 10 groszy do złotówki. Za kilka lat znalezienie tych monet w stanie menniczym będzie niezwykle trudne.

Myślę, że jest to właściwy moment, żeby napisać conieco o menniczej kuchni. Najpierw projektant wykonuje rysunki, na ich podstawie powstaje plastyczny model monety, z gipsu albo tworzywa typu modelina. Taki model ma średnicę około 30 cm. Z modelu przy pomocy maszyny redukcyjnej wykonuje się patrycę. Patryca jest pozytywowym stemplem do wykonywania właściwych stempli negatywowych do bicia monet. Stemple zużywają się uderzając z dużą siłą w metalowe krążki i z czasem ulegają różnym uszkodzeniom. Wykonuje się więc wiele stempli. Oczywiście powinny być one jednakowe ale z różnych względów bywa czasem inaczej. Zdarza się, że uszkodzeniu ulegnie patryca. Sporządza się nową, a ponieważ model, który jest przecież z nietrwałego materiału też może ulec drobnym uszkodzeniom, będzie nieco inna od poprzedniej. W rezultacie mogą powstawać monety o różnych rysunkach. Jak dotąd wśród monet podenominacyjnych nie znaleziono takiego przypadku. Mamy za to odmiany rysunku monet 2 i 10 groszy oraz 5 złotych - położenie znaku menniczego na ich awersie nie jest stałe. Świadczy to o tym, że znak menniczy nie został umieszczony na patrycy, tylko był nanoszony ręcznie na każdy nowy stempel, albo istniało wiele patryc różniących się tym szczegółem.

Dwa warianty 10-groszówki z roku 1999.
Monety podenominacyjne zaprojektowały panie Stanisława Wątróbska-Frindt (awersy) i Ewa Tyc-Karpińska (rewersy). Zawsze myślałem, że projekt, to całość obejmująca również zastosowane liternictwo. Z niezrozumiałych dla mnie powodów mennica nie do końca respektuje tę zasadę. Jedynym zmieniającym się elementem napisów na monetach obiegowych są cyfry kolejnych roczników. To oczywiste. Dlaczego jednak cyfra "2" raz wygląda tak:

a innym razem tak:
?
Pełny katalog (z odmianami) przygotowany przez autora można zobaczyć tu: Obiegowe monety podenominacyjne
Za 2 tygodnie ciąg dalszy - podenominacyjne monety okolicznościowe.
Jerzy Chałupski
(Autor prowadzi własną stronę numizmatyczną ZBIERAJMY MONETY. Jeśli masz jakieś pytania lub uwagi Napisz do autora

(03.2003)