CZYSZCZENIE BANKNOTÓW

(na podstawie: S. Jakucewicz - "Konserwacja i przechowywanie banknotów"
- Biuletyn Numizmatyczny Nr 4 - 12, PTAiN, Warszawa 1988)

CZYSZCZENIE:

Do czyszczenia banknotów możemy stosować środki mechaniczne lub chemiczne. Te drugie łączą się przeważnie z kąpielą banknotu w wodnym roztworze chemicznym. Stosujemy roztwory o temperaturze 20 stopni. Bardzo ważną rzeczą jest dokładne wypłukanie banknotu po zabiegu oraz wysuszenie. Płukanie robimy przez kilka minut w wodzie bieżącej i destylowanej, suszenie przeprowadzamy między bibułami i kartkami starej książki, którą ściskamy. Suszenie może trwać nawet kilka dni i nie należy go przyśpieszać poprzez podwyższanie temperatury. Wszelkie zastosowane środki chemiczne mogą niszczyć papier w różny sposób - dobrze jest więc przeprowadzić próby ich działania na tanich duplikatach.

Małe zabrudzenia można usunąć poprzez wycieranie miękką gumką używając kartonowego szablonu dla wyznaczenia miejsca czyszczenia i zabezpieczenia reszty banknotu. Można także zastosować kąpiel w wodzie i przecieranie miękkim pędzelkiem.

Z kąpieli myjących w roztworach chemicznych najpierw należy spróbować środków do prania wełny, które są najdelikatniejsze, bo nie zawierają enzymów i sody. Każdą stronę banknotu czyścimy oddzielnie. Moczymy banknot na szklanej płytce i nanosimy niewielką ilość takiego środka, przecieramy miękkim pędzelkiem do powstania piany, płuczemy i suszymy.

Tłuste plamy najlepiej usunąć mocząc banknot czystą benzyną, umieszczając go między bibułami i lekko prasując ciepłym żelazkiem z nawilżaczem. Można także zastosować papkę z talku i benzyny (lub eteru). Nanosimy ją na banknot, czekamy do wyschnięcia i miękkim pędzelkiem usuwamy pozostały proszek.

Ślady atramentowe, długopisowe, od ołówków chemicznych czyścimy w kąpieli wodnego roztworu kwasu szczawiowego lub cytrynowego, spirytusowego roztworu kwasu szczawiowego albo w 10% occie. Nanosimy środek na banknot na szklanej płytce, przykrywamy drugą płytką i czekamy około 10 minut. Po wypłukaniu i wysuszeniu ślady proszku grafitowego próbujemy usunąć miękką gumką. Podobnie postępujemy ze śladami od ołówków zwykłych i kolorowych. Stosujemy kąpiel z alkoholu etylowego (5 ml), benzenu (4 ml) i (1ml 5 %) kwasu szczawiowego.

Pożółkły papier można odświeżyć w kąpieli wodnego roztworu wody utlenionej (100 ml wody i 10 ml 30% wody utlenionej) i 0,5 g taniny (w temperaturze 35 stopni). Po 1-2 minutach wyjmujemy banknot i do roztworu dodajemy wodę amoniakalną. Kąpiemy ponownie, przemywamy i suszymy. Tym sposobem też uzyskamy odświeżenie barwy banknotu - nadanie żywszych kolorów.
Drugim sposobem jest kąpiel w 3% roztworze nadmanganianu potasu (1 minuta) i potem w 1 % roztworze kwasu szczawiowego (też 1 minuta). Po zabiegu płukanie i suszenie.

Kolekcjonerzy, w warunkach domowych, są w stanie wykonać tylko niewiele napraw banknotów. Zaliczamy do nich: sklejenie rozdarć oraz niwelowanie zgięć. Sklejanie przeprowadzamy klejem z octanu celulozy, który można zrobić mieszając 100 g octanu celulozy, 25 g ftalanu dwuetylu i acetonu, który dodajemy do uzyskania odpowiedniej konsystencji. Zabieg najlepiej przeprowadzić na szklanej płytce przyciskając klejone brzegi banknotu kostką introligatorską. W przypadku błędu w sklejeniu (np. przesunięcie rysunku) miejsce to zwilżamy acetonem i powtarzamy klejenie.
Zgięcia niwelujemy przy okazji suszenia banknotu między silnie ściśniętymi kartkami książki.

ALBUMY I KLASERY:

Nie przeprowadza się badań stwierdzających w jaki sposób oddziaływują różne tworzywa sztuczne na banknoty w długim okresie czasu. Można jednak przypuszczać, że przeźroczyste plastikowe koperty wydzielają substancje chemiczne niszczące papier. Mogą także, poprzez nieprzepuszczalność powietrza, powodować zwiększenie wilgotności banknotów, co sprzyja niszczeniu papieru i rozwojowi mikroorganizmów. Nie przez wszystkich polecany celofan, jest substancją z regenerowanej celulozy i przy zastosowaniu go do zabezpieczania banknotów (w formie opisanych stron albumowych spinanych zszywaczem) - może być chyba najlepszym materiałem.

Należy zwrócić szczególną uwagę na kleje stosowane w produkcji klaserów oraz przy zabezpieczaniu banknotów, sklejaniu ich, itp. Przeważnie są to również związki chemiczne, które mogą uwalniać pewne substancje niszczące papier. Przykładem są kleje stosowane do produkcji taśm samoprzylepnych, które pozostawiają często brudne, tłuste ślady. Najbezpieczniejszy jest klej roślinny typu fotograficznego.

DEZYNFEKCJA (grzyby i bakterie):

Konieczność przeprowadzenia dezynfekcji, czyli zwalczenia grzybów i bakterii niszczących papier, może dotyczyć raczej banknotów bardzo starych. Opisany tu sposób jest trudny do zrealizowania, gdyż środek chemiczny może być dostępny tylko w archiwach państwowych, ale może komuś się przyda.

Metoda przekładkowa polega na umieszczeniu banknotów między bibułami nasączonymi środkiem chemicznym zwalczającym mikroorganizmy. Używane do tego bibuły powinny mieć pH obojętne - mogą to być bibuły papierosowe lub analityczne. Nasączamy je 1-2 % roztworem Dichlorophenu w 96 % alkoholu. Po wysuszeniu umieszczamy banknoty między bibułami i wkładamy w starą książkę, obciążamy i pozostawiamy przez 2 tygodnie.

DEZYNSEKCJA I DERATYZACJA:

Dezynsekcja - zwalczanie owadów niszczących, papier polega na opryskiwaniu (opylaniu) powietrza w pomieszczeniach, w których przechowuje się zbiory. Można spryskiwać też szafki, półki, pudełka czy albumy, ale nie wolno samych banknotów. Używać można ogólnodostępnych środków owadobójczych, które nie zawierają związków siarki. Oprysk taki niszczy istniejące już owady i zapobiega rozwojowi następnych ich pokoleń.

Deratyzacja - zwalczanie gryzoni, polega na utrudnieniu dostępu zwierzętom do pomieszczeń, gdzie przechowuje się banknoty oraz na odstraszaniu ich poprzez różne ogólnodostępne środki chemiczne. Jednak w przypadku odkrycia śladów przebywania gryzoni należy zastosować środki trujące.

Powrót do strony głównej            Strona poprzednia

Przygotowanie strony rozpoczęto: 29.10.2000 r. Strona umieszczona na serwerze: 31.10.2000 r. Ostatnia modyfikacja: 26.03.2001 r.
Rozdzielczość: 800 x 600 . Standard polskich znaków: ISO 8859-2 .
Witryna testowana w przeglądarkach: IE 5.5 oraz NN 4.7. Zalecana przeglądarka - Internet Explorer 5.0 lub wyżej.
Autor: Andrzej Kotarski © 2000 - 2001