NIEMCY
|
NIEMCY |
|
| Każda ilustracja otwiera się w nowym oknie |
Po wojnie francusko-pruskiej, w 1871 roku, kanclerz pruski Otto von Bismarck zjednoczył niemieckie stany w cesarstwo pod panowaniem króla pruskiego Wilhelma I. Powstała w ten sposób II Rzesza bardzo szybko stała się jednym z najpotężniejszych państw Europy. W latach 1880-1900 Niemcy uzyskały kolonie w Afryce i w rejonie Oceanu Spokojnego. Po klęsce w I wojnie światowej, 9 listopada 1918 roku proklamowano republikę, a po podpisaniu wersalskiego traktatu pokojowego (28.06.1919 r.) opracowano nową konstytucję Rzeszy zapoczątkowującą tzw. Republikę Weimarską. Po wojnie gospodarka Niemiec przeżywała kryzys, który zakończył się w 1924 roku dzięki ulgom w spłatach odszkodowań wojennych i pomocy kapitałów amerykańskiego i brytyjskiego. Jednakże w 1929 roku, nowy, ogólnoświatowy kryzys gospodarczy, ponownie opanował niemiecką gospodarkę, co sprzyjało dojściu Hitlera do władzy (styczeń 1933 r.). Od 1935 roku, wbrew postanowieniom Traktatu Wersalskiego, dzięki odbudowie sił zbrojnych, nastąpił ponowny, dynamiczny rozwój niemieckiej gospodarki. Po II wojnie światowej, Niemcy podzielono na 4 strefy okupacyjne, z których 9 września 1949 roku powstała Niemiecka Republika Federalna, a 7 października 1949 roku - Niemiecka Republika Demokratyczna. W 1989 roku nastąpiło zjednoczenie obu państw niemieckich.
Historia ta ma odzwierciedlenie w niemieckim systemie pieniężnym.
Pierwsze banknoty niemieckie, wydane 11.07.1874 roku, nosiły nadruk "Reichskassnescheine" (skarbnica cesarska) i najwyższym nominałem był banknot 50 marek. Już w dwa lata później pojawiły się banknoty z nadrukiem "Reichsbanknoten" (cesarski banknot), początkowo o nominałach 100 i 1000 marek, następnie (od 1906 roku) również mniejszych. Oba typy banknotów były wspólnie w obiegu. Były to jedne z najładniejszych banknotów niemieckich pod względem rysunku.
| Strona główna | Strona odwrotna | Uwagi |
 |
 |
ger # 008 5 mark (31.10.1904) |
 |
 |
ger # 009 10 mark (06.10.1906) |
| Strona główna | Strona odwrotna | Uwagi |
 |
 |
ger # 033 100 mark (07.02.1908) czerwona pieczęć |
 |
 |
ger # 034 100 mark (07.02.1908) zielona pieczęć |
 |
 |
ger # 040 20 mark (21.04.1910) |
 |
 |
ger # 041 50 mark (21.04.1910) |
 |
 |
ger # 042 100 mark (21.04.1910) |
 |
 |
ger # 044 1000 mark (21.04.1910) litera P i O |
 |
 |
ger # 046 20 mark (19.02.1914) |
I wojna światowa zastała Niemcy i państwa europejskie w pełni rozkwitu gospodarczego. Miały one zaoszczędzone ogromne kapitały i z nich właśnie zaczęto finansować prowadzenie wojny. W latach 1914 - 1922 wydawano banknoty z nadrukiem "Darlehenskassenscheine", które kursowały na równi z banknotami noszącymi nadruk "Reichsbanknote" (kolejne wersje wzoru). Jeden dolar USA kosztował 4,2 marki.
| Strona główna | Strona odwrotna | Uwagi |
 |
 |
ger # 047 5 Mark (05.08.1914) |
 |
 |
ger # 049 50 Mark (05.08.1914) |
 |
 |
ger # 050 1 Mark (12.08.1914) |
 |
 |
ger # 056 5 Mark (01.08.1917) |
 |
 |
ger # 057 20 Mark (20.02.1918) |
 |
 |
ger # 058 1 Mark (01.03.1920) |
 |
 |
ger # 059 2 Mark (01.03.1920) |
 |
 |
ger # 060 2 Mark (01.03.1920) |
| Strona główna | Strona odwrotna | Uwagi |
 |
 |
ger # 063 20 Mark (04.11.1915) |
 |
 |
ger # 066 50 Mark (24.06.1919) |
 |
 |
ger # 067 10 Mark (06.02.1920) |
 |
 |
ger # 068 50 Mark (23.07.1920) |
 |
 |
ger # 069 100 Mark (01.11.1920) litera Q i Y |
Pod koniec wojny zasoby były już znikome, wartość marki spadła o połowę, a po jej zakończeniu nie pozwalały już na odbudowę zniszczonego przemysłu i zmianę gospodarki z wojennej na pokojową. Wszelkie wydatki państwowe finansowane były w drodze emisji pieniądza papierowego, którego wartość systematycznie malała. Największa inflacja dotknęła Niemcy w 1923 roku. Kurs marki w stosunku do dolara rósł z godziny na godzinę. W czerwcu wynosił 152 tysiące marek, we wrześniu - 9,7 miliona marek, na początku listopada już - 4,2 biliona, czyli spadł ponad 40 tysięcy razy w ciągu dwóch miesięcy. Po wojnie drukowano banknoty o nominałach od 1 marki do 10.000 marek, ale na początku 1923 roku pojawiły się nominały 100 tysięcy, zaraz potem miliony, miliardy i biliony marek.
| Strona główna | Strona odwrotna | Uwagi |
 |
 |
ger # 070 10.000 Mark (19.01.1922) litera G |
 |
 |
ger # 072 10.000 Mark (19.01.1922) |
 |
Banknot jednostronny | ger # 074 500 Mark (07.07.1922) zielony # serii |
 |
 |
ger # 076c 1000 Mark (15.09.1922) znak wodny typu F, jasnoczerwony # serii |
 |
 |
ger # 076d 1000 Mark (15.09.1922) znak wodny typu D, ciemnoczerwony # serii |
 |
 |
ger # 076e 1000 Mark (15.09.1922) znak wodny typu G, zielony # serii |
 |
 |
ger # 081 5000 Mark (02.12.1922) |
 |
 |
ger # 085b 20.000 Mark (20.02.1923) znak wodny typu E |
 |
Banknot jednostronny | ger # 091 100.000 Mark (25.07.1923) |
 |
Banknot jednostronny | ger # 094 1 mln Mark (25.07.1923) |
 |
Banknot jednostronny | ger # 097 20 mln Mark (25.07.1923) |
 |
Banknot jednostronny | ger # 102 1 mln Mark (09.08.1923) |
 |
Banknot jednostronny | ger # 103 2 mln Mark (09.08.1923) |
 |
Banknot jednostronny | ger # 110 500 mln Mark (01.09.1923) |
W celu zaradzenia tej sytuacji powołano Rentenbankscheine (Niemiecki Bank Rentowy), który przeprowadził I fazę reformy walutowej emitując i wprowadzając do obiegu 1 listopada 1923 roku banknoty o nowej nazwie nominału - "rentenmark" wymieniane w stosunku 1 za 1000 miliardów marek będących w obiegu. Banknoty te miały nominały od 1 do 100 rentenmarek. Wydrukowano także nominały wyższe, ale nie wprowadzono ich do obiegu. Pieniądz ten był zabezpieczony na majątku ogółu obywateli. II faza reformy miała miejsce w sierpniu 1924 roku, kiedy to wprowadzono "markę Rzeszy" (Reichsmark), wymieniano rentenmarki na nowe jednostki (w stosunku 1:1), a dawne, zupełnie już bezwartościowe marki, przestały być prawnym środkiem płatniczym. Manewr ten opracował i przeprowadził dr Schacht - prezes Banku Rzeszy w latach 1923 - 1930 i zyskał on nazwę "cudu walutowego". Reichsmarki przetrwały do końca II wojny światowej.
| Strona główna | Strona odwrotna | Uwagi |
 |
 |
ger # 173 1 Rentenmark (30.01.1937) |
 |
 |
ger # 174 2 Rentenmark (30.01.1937) |
| Strona główna | Strona odwrotna | Uwagi |
 |
 |
ger # 180 10 Reichsmark (22.01.1929) litery: B, F |
 |
 |
ger # 181 20 Reichsmark (22.01.1929) litery: B, D, E, F |
 |
 |
ger # 182 50 Reichsmark (30.03.1933) litery: D, K |
 |
 |
ger # 183 100 Reichsmark (24.06.1935) litera G |
 |
 |
ger # 186 5 Reichsmark (01.08.1942) litera P |
Na terenach obecnej Litwy, w latach I wojny światowej, były w obiegu emitowane z datą kwiecień 1916 r. banknoty o nominałach kopiejkowych i rublowych z nadrukiem "Darlehnskassenscheine Ost" oraz siedzibą banku - Poznań. W 1918 roku zostały zastąpione przez emisję nominałów markowych z nazwą siedziby banku - Kowno.
W okresie II wojny światowej niemiecka "Reichkreditkassen" emitowała niedatowane banknoty o markowych nominałach dla terenów okupowanych. Były one w obiegu na równi z walutami miejscowymi lecz nie na terenach Rzeszy Niemieckiej.
| Strona główna | Strona odwrotna | Uwagi |
 |
 |
ger # R135 50 Reichspfennig (ND) |
 |
 |
ger # R136 1 Reichsmark (ND) |
 |
 |
ger # R137 2 Reichsmark (ND) |
 |
 |
ger # R138 5 Reichsmark (ND) |
 |
 |
ger # R139 20 Reichsmark (ND) |
 |
 |
ger # R140 50 Reichsmark (ND) |
Po zakończeniu II wojny światowej w obiegu pozostawały początkowo stare, przedwojenne banknoty.
W 1948 roku wprowadzono do obiegu na ziemiach niemieckich - w zachodniej strefie okupacyjnej - pierwsze banknoty nowego wzoru. Nosiły one nazwę "specjalne bony wojskowe" i miały nominały od 1/2 do 100 marek niemieckich (Deutsche Mark). Jest na nich data wydania, ale nie ma nadruku z nazwą kraju i nazwą banku emisyjnego.
W grudniu 1948 roku Bank Deutscher Länder wprowadził do obiegu nowy wzór banknotów, początkowo bez nadruku swej nazwy, potem już z nim. Były one drukowane we Francji i USA. W Berlinie Zachodnim obowiązywały identyczne banknoty, lecz miały one nadruk lub perforację w kształcie dużej litery B w kółku.
W 1960 roku ukazały się nowe banknoty, już z nadrukiem Deutsche Bundesbank. Wzór ten utrzymał się (z bardzo małymi zmianami) do czasu zjednoczenia obu państw niemieckich, kiedy to zaczęto wprowadzać nowy, ale o podobnej kolorystyce.
Od 1 stycznia 2002 roku wprowadzono do obiegu walutę europejską EURO i bardzo szybko wymieniono marki niemieckie na nowe monety i banknoty. Banknoty Euro wydawane dla Niemiec mają literę "X" przed numerem.
| Strona główna | Strona odwrotna | Uwagi |
 |
 |
rfn # 013 5 Deutsche Mark (1948) |
| Strona główna | Strona odwrotna | Uwagi |
 |
 |
rfn # 018 5 Deutsche Mark (1960) |
| Strona główna | Strona odwrotna | Uwagi |
 |
 |
rfn # 044 5 Deutsche Mark (1991) |
 |
 |
rfn # 046 20 Deutsche Mark (1993) |
 |
N R D |
 |
| Każda ilustracja otwiera się w nowym oknie |
Po II wojnie światowej, podobnie jak na terenach zachodnich, w radzieckiej strefie okupacyjnej, obowiązywały przedwojenne banknoty. Wkrótce jednak wprowadzono do obiegu banknoty drukowane według przedwojennych wzorów z lat 1929-1939, lecz mające specjalny nadruk na białej części banknotu zawierający nominał liczbą oraz rok 1948.
Po powstaniu NRD, nowoutworzony Deutsche Notenbank wprowadził do obiegu nowy wzór banknotów o nominałach od 50 pfennig do 1000 Deutsche Mark, na którym widniała jego nazwa jako instytucji emisyjnej. Wzór ten utrzymał się do roku 1964, kiedy to zastąpiono go nową serią banknotów z wizerunkami Humboldt'a, Schiller'a, Goethe'go, Engels'a i Marx'a, lecz nadal z nadrukiem "Deutsche Notenbank". Najwyższym nominałem był teraz banknot 100 Mark.
W 1971 roku i latach następnych pojawiły się banknoty o nieco mniejszych rozmiarach z nadrukiem "Staatsbank der DDR", które obowiązywały do czasu zjednoczenia obu państw niemieckich. Wydano nominały: 5, 10, 20, 50, 100, 200 i 500 mark.
| Strona główna | Strona odwrotna | Uwagi |
 |
 |
nrd # 022 5 Mark (1964) |
 |
 |
nrd # 023 10 Mark (1964) |
| Strona główna | Strona odwrotna | Uwagi |
 |
 |
nrd # 027 5 Mark (1975) |
 |
 |
nrd # 028 10 Mark (1971) |
W XVI wieku tereny dzisiejszej Tanzanii znajdowały się pod kontrolą Portugalii, lecz nie były traktowane jako jej kolonia. W 1884 roku tereny te zostały zagarnięte przez Niemcy i ustanowiono tam protektorat administrowany przez Niemiecką Kompanię Afryki Wschodniej. W 1891 roku rząd niemiecki przejął bezpośrednią administrację tych terenów proklamując w 1897 roku Kolonię Niemieckiej Afryki Wschodniej. Sytuacja taka utrzymała się do zakończenia I wojny światowej, kiedy to kontrola nad tymi terenami przeszła w ręce Wielkiej Brytanii na mocy mandatu Ligi Narodów.
Banknoty obowiązujące na tych terenach były drukowane w Niemczech. Nazwa nominału to "rupia" i z datą 1905 roku wydano wartości 5, 10, 50 i 100 rupii. Zestaw uzupełniono w 1912 roku nominałem 500 rupii. Banknoty zawierały wizerunki zwierząt (lwy), widok portu w Dar es Salaam oraz portret Wilhelma II w różnych mundurach wojskowych. Noszą nadruk "Deutsch-Ostafrikanische Bank".
W okresie I wojny światowej drukowano wyłącznie banknoty tymczasowe (z nadrukiem "Interims-Banknote"), na różnych kolorach papieru, zawierające tylko wizerunek niemieckiego orła cesarskiego jako ilustrację.
Obszar północno-wschodniej części wyspy Nowa Gwinea wraz z wyspami Archipelagu Bismarcka i Bougainville formalnie stał się własnością Niemiec w 1884 roku i był administrowany przez Niemiecką Kompanię Nowej Gwinei do 1899 roku, kiedy to przejął go rząd niemiecki. Po wybuchu I wojny światowej tereny te zostały zajęte i do 1921 roku były okupowane przez Australię.
Jednostką monetarną była marka niemiecka i do wybuchu I wojny światowej w obiegu były banknoty niemieckie z nadrukami: Reichsbanknoten oraz Reichskassenscheine. Po zajęciu tych terenów przez wojska australijskie drukowano bardzo prymitywne banknoty w języku angielskim (Treasury Note), ale z nominałami markowymi.
Tereny obecnej Namibii zostały zaanektowane przez Niemcy w 1885 roku. Po wybuchu I wojny światowej wojska południowoafrykańskie zajęły i okupowały te ziemie, a w 1920 roku Południowa Afryka otrzymała je na mocy mandatu Ligi Narodów.
Jednostką monetarną była marka niemiecka i do wybuchu I wojny światowej w obiegu były banknoty niemieckie z nadrukami: Reichsbanknoten oraz Reichskassenscheine. W 1914 roku pojawiły się nowe banknoty, o bardzo prostym wzorze, z podpisem gubernatora Seitz'a, nadrukiem "Kassenschein", o nominałach od 5 do 100 marek. W latach 1916-1918 wydawano malutkie banknoty sygnowane przez "Swakopmunder Buchhandlung", z napisami po niemiecku, o nominałach od 10 pfennig do 3 marek.
| Monarcha | Lata panowania |
|---|---|
| Wilhelm I | 1871 - 1888 |
| Friedrich III | 1888 |
| Wilhelm II | 1888 - 1918 |
| Nazwa jednostki monetarnej | Lata obowiązywania |
|---|---|
| 1 Mark = 100 Pfennig | do 1923 roku |
| 1 Rentenmark = 100 Rentenpfennig | 1923 - 1924 |
| 1 Reichsmark = 100 Reichspfennig | 1924 - 1945 |
| 1 Deutsche Mark = 100 Pfennig | od 1945 r. do 31 grudnia 2001 r. |
| 1 Euro = 100 cent | od 1 stycznia 2002 roku |
Wykorzystana literatura:
Powrót do strony wyboru państw Powrót do strony głównej witryny
Przygotowanie strony rozpoczęto: 26.03.2001 r. Strona umieszczona na serwerze: 26.03.2001 r. Ostatnia modyfikacja: 19.09.2005 r.
Rozdzielczość: 800 x 600 lub więcej.
Standard polskich znaków: ISO 8859-2 .
Witryna testowana w przeglądarkach: IE 6.0, NN 6.2 oraz Opera 6.05.
Zalecana przeglądarka - Internet Explorer 5.0 lub wyżej.
Autor: Andrzej Kotarski © 2001-2005